Tamar

Tamar, de vrouw die zich voor hoertje uitgeeft en deze manier strijd voor haar recht, zal moeder worden van stamvader Perez.

Een geschiedenis in het Oude Testament, Genesis 38. Voor deze overdenking heb ik de HSV vertaling gebruikt.

Oriëntatie en context

het oude testament

De geschiedenis van Juda en Tamar staat ergens tussen de geschiedenis van Jozef beschreven. Juda was destijds degene die opperde om Jozef te verkopen in plaats van te doden.

Juda, de vierde zoon van Jacob en Lea, neemt het besluit om uit de familie te vertrekken en ergens anders te gaan wonen. Er staat geen reden bij. Maar het zou me niet verbazen dat hij het nogal moeilijk vond om zijn vader steeds onder ogen te komen, in de leugen over Jozef. 

Juda gaat zijn eigen weg

Hij besluit een eigen bestaan op te bouwen buiten zijn familie. Wat bijzonder is en niet goed in de ogen van God. Hij zoekt het bij een man Hira uit Adullam. Een omgeving waar God niet centraal staat in het leven. 

Hij trouwt met een Kanaänitische vrouw, een dochter van Sua. Bij haar krijgt hij drie zonen: Er, Onan en Sela.

Het leven gaat door, de zonen worden ouder en Juda vindt Tamar als vrouw voor Er. 

Het leven zonder God gaat in dat huwelijk ook verder. Waarop God besluit Er zonder kinderen te laten sterven. Volgens gebruik gaat Tamar als vrouw ’over’ naar de broer Onan. Vanaf dat moment gaat het hard bergafwaarts met Tamar.

Juda en Tamar directe stamouders in lijn met Jezus

Lea was de (aangetrouwde) oma van Tamar, maar uiteindelijk wordt Tamar de schoondochter van Lea.

Via Juda, de zoon waar Lea zo blij mee was, via Peres die uit Juda en Tamar voortkwam, gaat de familiestamboom rechtstreeks naar de Here Jezus!

Terwijl ik me oriënteer op de achtergrond van dit verhaal zie ik tegelijk dat deze geschiedenis met een enorme vaart is geschreven. In een snelle opeenvolging van allerlei gebeurtenissen gaat dit verhaal in 30 verzen een door aantal jaren. Deze tekst is wel levendig geschreven door afwisselend synoniemen te gebruiken en er is op verschillende plaatsen dialoog, waardoor de tekst dichtbij je komt als lezer.

Woorden en hun associaties

Er zijn verschillende woorden die er uitspringen voor mij. 

donker en dwang en recht

Zoals verspillen, weduwe, sluier, onderpand en veracht. 

Deze woorden hebben allemaal een donker effect op de tekst voor mij. Er is sprake van met opzet verliezen bij verspillen. Waardeloosheid komt ook in me op. Weduwe en sluier hebben iets zwaars. En haast een dwingende teruggetrokkenheid. Een weduwe stond alleen en was erg afhankelijk van haar omgeving. Die sluier verhult van alles wat je niet mag gezien. Tegelijk kan dit ook een voordeel opleveren, maar dan  wel een schijnbaar voordeel.

Schuld en inlossen van die schuld roept ook weer die dwang op bij onderpand. Juda koppelt zich zonder dat hij er weet van heeft aan zijn eigen schoondochter. En daar speelt die sluier weer een rol. Vandaar dat schijnbaar voordeel.

Verachting is zo’n krachtig woord dat je het gevoel krijgt dat de walging die dat met zich meebrengt uit de tenen moet komen. 

En dan ineens bijna aan het einde een ommezwaai in de stemming. Juda erkent dat Tamar in haar gelijk stond door hem zo te pakken te nemen. 

De hand van de tweeling. Het bracht niet teweeg wat het leek te zijn. Er moest een bres geslagen worden door de ander. Het lijkt wel ellebogen werk, zoals bij Jacob en Ezau in de tijd.

Zinnen hun focus

Onderpand brengt recht

In de eerste zinnen ben ik gefocust op veel verdriet, wat zich afspeelt rondom Tamar. Het verspillen van het zaad: zij ligt daar in dat bed. Het terugsturen naar ’huis’, het is Tamar die terug moet gaan naar haar vader – als weduwe. De sluier die zoveel verhuld, het is een verdrietig idee van Tamar.

Daarna valt me op dat het onderpand, wat zoveel teweeg gebracht heeft, wel in vier zinnen terug komt. Dat onderpand was een zekerheidsstelling. Tamar wilde garantie. Niet zozeer voor het betalen van dat geitenbokje. Veel meer wilde ze de garantie dat zij Juda op deze manier kon onthullen als waardeloze schoonvader die haar erbij laat zitten. 

Waar ik dan naar toegetrokken wordt is dat gesprek tussen Tamar en Juda over dat onderpand. Er wordt behoorlijk onderhandeld. Maar alles moet in het uiterst geniep, want de sluier is er zolang Tamar met Juda in gesprek is. Daarna gaat die sluier weer snel af. En kan Tamar haar gezicht weer laten zien. Het hoertje verdwenen. Tamar is weer weduwe Tamar. Het leven gaat door zoals het voortkabbelde. Tamar is onderwijl verwachtingsvol op het vervolg.

Vinger bij de boodschap

Het verhaal van Tamar gaat niet per se over rozen. Net zoals bij Lea is zij ook inzet van een deal. Dit keer door haar schoonvader. Tamar is uitgekozen voor Er. De oudste zoon van Juda. Wat duidelijk wordt, is dat er een leven zonder God op het erf is van Juda. Er sterft en laat Tamar kinderloos achter.

Weduwe en handelswaar

Juda geeft zijn tweede zoon, Onan, de opdracht Tamar als vrouw te nemen. Voor nageslacht. Het is me een kille liefdeloze bedoening.

Tamar ondergaat alles, ze heeft niet veel keus. Ze moet zelfs ondergaan dat Onan er bewust voor kiest haar niet zwanger te maken. Het staat er in één zin, maar wel eentje die veel intimiteit openbaar maakt. Intimiteit in de kou van lust.

Wat ik al noemde bij mijn associaties over verspillen: een keus maken om het maar weg te doen. Niet op waarde achten. Het als waardeloos weggooien. En dat in de kwetsbaarheid van het bed delen met iemand. Het valt mij als een zware steen op de maag. 

Het gebeurd allemaal in een voor de buitenwereld net huwelijk. Maar God ziet het ook en God straft Onan hiervoor. Ook Onan sterft jong.

Terug bij af

Daar staat Tamar, jong, volop in het vruchtbare leven en al twee keer weduwe.

Dan stuurt Juda Tamar terug naar haar vader. Hij had er duidelijk geen zin in om goed voor haar te zorgen. Dus dan maar terug, totdat Sela een man is belooft hij. 

Maar Tamar kan wachten tot ze een ons weegt. Juda kijkt niet meer naar haar om. Een zwart en eenzaam leven. Welk lichtpuntje zou haar op de been hebben gehouden? En waar is God in dit verhaal? Hij is ongetwijfeld dichtbij, maar wordt niet gezien en al helemaal niet gezocht. Niet door Juda en niet door Tamar.

Dan onderneemt Tamar iets wat je je nauwelijks kunt voorstellen. Of misschien toch wel? Wat doet het met je wanneer je zo goedkoop behandeld bent? Wanneer je op je kwetsbaarst weggezet wordt als van geen waarde zijnde – waardeloos. Daarna ook nog eens teruggestuurd naar het erf van je vader. Rechteloos door het leven. Als dat is wat je overkomt, dan kan ik me voorstellen dat je je waardeloos voelt en daar naar gaat gedragen. Wat heeft het tenslotte allemaal voor zin? 

In dat licht snap ik het wel dat ze als hoertje ergens langs de kant van de weg op Juda gaat opwachten. Juda is inmiddels zelf weduwnaar. En Tamar zal, door de wol geverfd, weten hoe dat werkt met mannen en single zijn. Ze is beter bekend met lust dan met liefde tenslotte. 

Als lichtekooi geen lichtzinnig besluit

Ze vermomd zich goed met een sluier en versieringen. Tamar is in carnaval – niet herkenbaar. 

En Juda gaat met haar mee. Zelfs een onderpand, een heel persoonlijk onderpand doet hem niet terug deinzen. 

Alweer zo’n koude kille bedoening. Verlaagd Tamar zichzelf hier of was ze als zover verlaagd, dat dit haast een logische gevolg is. In een wereld zonder God kan ik me dit levendig voorstellen.

Het voelt in ieder geval heel pijnlijk. Wanneer het nodig is om zo aandacht te krijgen, om het recht wat je toekomt op deze manier te verschaffen is haast niet te bevatten.

En dan is het juist dat onderpand wat redding geeft.

Juda is heel kras in zijn taal wanneer hem verteld wordt dat Tamar zwanger is. Ze moet verbrand worden! Het komt eruit met kracht. Alsof hij een iets wil neerzetten dat ze slecht blijkt. Stiekem vermoed ik dat het Juda ook goed uitkwam. Zo was Sela vrij om te trouwen met wie hij wilde en hoefde hij zijn belofte niet na te komen.

Het onderpand als bewijs

Maar dan. Dan komt het hoge woord eruit. Het onderpand komt te voorschijn. Het onderpand dat nooit teruggehaald kon worden, omdat het hoertje niet meer te vinden was.

Dat is het moment dat Juda eindelijk erkent dat hij haar slecht behandeld heeft. Direct ziet Juda in dat hij schuldig is aan alles wat er gebeurde rondom zijn schoondochter. Hij trekt het boetekleed aan en geeft ronduit toe dat Tamar in haar recht staat. Vanaf dat moment gaat hij eervol met haar om. Het is zijn kind en hij neemt zijn vaderrol op zich.

In deze geschiedenis wordt God door niemand geëerd of geprezen. God is ver weg. En toch laat God Tamar niet in de steek.

Het recht viert zegen

Juda erkent haar als vrouw. Hij blijft bij haar en een tweeling wordt geboren.

Uit deze zwangerschap wordt Perez geboren. Deze Perez sloeg een uitweg voor zichzelf. Het was bij zijn geboorte al een krachtig mannetje. En God had grote plannen met hem want dit is de Perez uit Juda die de voorouder is van Boaz, van Obed, van David, van Jezus.

Hoewel God in deze geschiedenis door de mensen ver weg wordt gezet, zet God deze mensen wel dichtbij Hem.

Wat ik hier vind is de tomeloze Liefde en het grenzeloos geduld dat God heeft met de mensen. 

In het hier en nu is dat niet anders. God is niet veranderd, God is nog altijd dezelfde. Ook wanneer je misschien weggezet ben door anderen of wanneer je zelf stappen zette die lelijk waren. 

Ik weet dat er bij God altijd een uitweg is. Elke keer weer. Elke dag opnieuw. Het maakt me klein en tegelijk groots dat God ook naar mij kijkt. Ik mag er zijn, helemaal zoals ik ben, met alles erop en eraan. Wat een enorme troost is dat! 

Ik wens je toe dat jij deze troost ook zo mag ervaren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *